Gözler Biyolojik Yaşlanma Hızımız Hakkında İpucu Verebilir

Yaşımızı takvim üzerinden kolayca hesaplayabiliriz. Ancak aynı kronolojik yaşta olan iki kişinin vücudu aynı hızda yaşlanmayabilir. Biyolojik yaş, organizmanın zaman içinde ne ölçüde yıprandığını ve sağlık durumunun yaşla birlikte nasıl değiştiğini daha iyi yansıtmayı amaçlayan bir kavramdır.

Güney Kore'deki Seoul National University araştırmacılarının yaptığı yeni bir çalışma, gözün arka bölümünün, özellikle retinanın görüntülerinin, biyolojik yaşlanma hakkında önemli ipuçları taşıyabileceğini gösteriyor. Araştırmacılar, retina görüntülerinden yaş tahmini yapan yapay zekâ tabanlı bir yaklaşımı geliştirerek, bunun biyolojik yaşlanmanın araştırılmasında kullanılabilecek hızlı ve girişimsel olmayan bir araç olabileceğini inceledi.

Araştırmada ne yapıldı?

Çalışmada daha önce geliştirilen Retinal Age Gap (RAG) yaklaşımı daha geniş ve gerçek klinik koşulları daha iyi yansıtacak şekilde geliştirildi. RAG, yapay zekânın retina görüntüsünden tahmin ettiği yaş ile kişinin gerçek kronolojik yaşı arasındaki farkı ifade ediyor.

Araştırmacılar eğitim aşamasında hem sağlıklı gözlerden hem de retina veya optik sinir hastalığı bulunan gözlerden elde edilen görüntüleri kullandı. Bu nokta önemli; çünkü önceki bazı çalışmalar daha çok sağlıklı göz görüntülerine dayanıyordu.

Geliştirilen model daha sonra 7.416 farklı katılımcıya ait 14.832 retina taraması üzerinde test edildi. Model, kronolojik yaşı ortalama yaklaşık 2,5–2,7 yıllık hata ile tahmin etti.

Retina görüntüsü biyolojik yaş hakkında ne söylüyor?

Araştırmacılar, göz görüntüsünden tahmin edilen yaş ile gerçek yaş arasındaki fark büyüdükçe bazı sağlık ve yaşam tarzı özelliklerinin daha sık görüldüğünü bildirdi. Daha yüksek RAG değerleri; diyabet, aktif sigara kullanımı, daha önce sigara içmiş olma, makula dejenerasyonu ve katarakt ile ilişkiliydi.

Eski sigara kullanımı için yaklaşık +0,46 yıl, makula dejenerasyonu için ise yaklaşık +0,60 yıl daha yüksek RAG ile ilişki bildirildi. Bunlar, söz konusu durumların doğrudan retina yaşını bu miktarlarda artırdığı anlamına gelmiyor; araştırmada gözlenen istatistiksel ilişkilerdir.

Katarakt bulgusu neden dikkatle yorumlanmalı?

Araştırmacılar, katarakt ile daha yüksek RAG arasındaki ilişkinin bir bölümünün gerçek biyolojik yaşlanmadan ziyade görüntü kalitesindeki bozulmadan kaynaklanabileceğini belirtiyor. Katarakt, göz merceğinde bulanıklığa yol açabildiği için retina görüntüsünün daha bulanık veya düşük kaliteli olması modelin yaş tahminini etkileyebilir.

Bu yöntem gelecekte ne işe yarayabilir?

Retina görüntüleme, göz hastalıklarının değerlendirilmesinde zaten kullanılan girişimsel olmayan bir yöntemdir. RAG yaklaşımı doğrulanırsa, aynı görüntülerden elde edilen bilgilerin kişinin genel sağlık durumu ve yaşlanma süreci hakkında ek ipuçları sağlaması mümkün olabilir.

Araştırmacılar ayrıca modelin yaş tahminiyle birlikte cinsiyeti de değerlendirmesini sağlayan çok görevli öğrenme (multi-task learning) yaklaşımının tahmin hatalarını azaltabileceğini vurguluyor. İleride aynı kişilerin farklı zamanlarda çekilmiş retina görüntülerinin karşılaştırılması, yaşlanma sürecindeki değişimlerin ve bazı tedavilerin etkilerinin izlenmesine yardımcı olabilir.

Çalışmanın önemli sınırlamaları

Bu nedenle araştırmacılar, yöntemin şu an için bireysel risk değerlendirmesinden çok toplum düzeyindeki eğilimleri incelemek açısından daha uygun olduğunu belirtiyor. Modelin yakaladığı bazı farklar, ölçümün hata payına kıyasla küçük kalabiliyor.

Sonuç

Çalışma, retina görüntülerinin yalnızca göz sağlığı hakkında değil, vücudun genel yaşlanma süreci hakkında da bilgi taşıyabileceğine dair yeni kanıtlar sunuyor. Yaklaşık 30.000 retina taramasından yararlanan yapay zekâ modeli, kronolojik yaşı oldukça yakın bir şekilde tahmin edebildi ve daha yüksek RAG değerlerinin çeşitli sağlık ve yaşam tarzı özellikleriyle ilişkili olduğunu gösterdi.

Bununla birlikte, bir retina taramasından "biyolojik yaşınız kesin olarak şu kadar" sonucunu çıkarmak henüz mümkün değil. Yöntemin klinik kullanıma girmesinden önce daha uzun süreli çalışmalar yapılması, aynı kişilerin zaman içinde izlenmesi ve RAG'nin diğer biyolojik yaşlanma göstergeleriyle karşılaştırılması gerekiyor.